Nestes días, un pouco tropecei cun libro que, no seu momento, chamou moito a miña atención. En tódolos sentidos. Por iso o utilicei naquel momento para un exercicio académico bastante simple, pero que creo que é bastante explicativo do significado e das sensacións que ese libro me causou, nalgúns aspectos cando menos. É por iso que hoxe quero recuperalo aquí: unha pequena descrición e análise crítica do que, na miña opinión, é un deseño de portada brillante. Espero ter ocasión de falar noutro momento tamén do contido, pois tamén, nese sentido, teño moito apego a esta novela. En todo caso, velaquí vai a portada.
 |
| Jesse Ball, The way through doors: a novel Vintage Contemporaries, 2009 ISBN 978-0-307-38746-2 240 pp. |
Na cuberta aparecen recollidos o título (incluído o subtítulo) así como o autor da obra. Recóllese tamén unha moi breve mención á anterior e primeira novela do autor. Non hai ningunha referencia á editorial, nin textual nin a través da súa imaxe logotípica (que, canto ó exterior do libro, queda relegada á cuarta de cuberta é ó lombo). A disposición destes elementos da cuberta convértese nun xogo de volumes que, se ben non os xerarquiza en canto que tales elementos nin facilita tampouco a súa diferenciación, si cumpre cunha función de estética e xogo conceptual en canto ó contido e significación en relación coa obra (como se analiza a seguir). A tipografía escollida para estes elementos é da familia exipcia, e nela xógase con diferentes corpos para o propio título, que aparece segmentado e multiplicado en dúas partes (a metade inferior do texto, e a metade superior por outro lado: un xogo arriscado para a lexibilidade do propio título, pero axeitado no concepto): a primeira comeza dende o corte superior do libro cara ó centro da cuberta nunha gradación do corpo que vai minguando, e a outra vai dende o corte inferior cara ó centro, cunha simetría perfecta, tamén minguando o corpo da tipografía segundo vai converxendo co centro. O efecto que se consegue con esa mingua do corpo da tipografía é unha perspectiva que conforma unha especie de túnel cara ó interior do libro, que se complementa co propio deseño como de capas de papel superpostas e recortadas. O equilibrio da cuberta mantense dende esa simetría, que toma como eixo de referencia o autor, que queda perfectamente centrado tanto vertical como horizontalmente nun corpo bastante menor ó do título. Un corpo aínda menor queda reservado para o subtítulo e mais para a mención da primeira novela do autor, que se dispoñen cunha aliñación vertical a ámbolos lados pechando o marco textual que tiña o eixo no autor (eixo agora do equilibrio vertical). Á esquerda, o subtítulo, composto en caixa alta e con lectura de abaixo cara a arriba. Á dereita, a referencia, en caixa baixa e lectura de arriba cara a abaixo… pechando unha especie de círculo de lectura.
Un breve apuntamento en canto ó contido da propia novela así como ó seu desenvolvemento formal será moi indicativo para a correcta comprensión do deseño escollido na cuberta e as súas implicacións conceptuais. A trama desenvólvese coa sucesión fragmentaria —e aparentemente inconexa ás veces— dunha serie de historias que un dos protagonistas vai elaborando e nas que el mesmo participa ó tempo que llas vai contando á súa partener, unha descoñecida que perdeu a memoria logo de ser atropelada. A través destas historias, entre a realidade e o onírico, abrindo, mirando e atravesando portas reais e figuradas, busca descubrir e recuperar a identidade da muller. Nun determinado momento, un dos personaxes di algo así como que na súa busca ten que aprender a abrir portas a través das páxinas, a través dos pensamentos e das suposicións. A expresión no orixinal emprega o verbo to cut, co que a imaxe do recorte no papel vén deseguida á nosa mente… E xusto é esa a imaxe da cuberta.
Fuxindo de convencionalismos, tódolos elementos da cuberta xogan e están dispostos en función dese concepto, desa mensaxe que apunta ó fragmentario e á unha viaxe cara ó interior: cara ó interior da historia atravesando portas. Máis aló de converter a cuberta nun reflexo dunha idea que percorre todo o texto, de vincularse de xeito maxistral coa historia; máis aló disto, cunha disposición de tódolos elementos converxendo, coma se dun funil ou dunha espiral hipnótica se tratase, cara ó centro (un centro que gaña profundidade co propio deseño e parece introducirse fisicamente no propio libro), hai que engadirlle un valor extra, pois constitúese por si soa nun reclamo para ó público: é unha invitación a entrar no libro, a meterse dentro, a coñecer a historia, e descubrir o que garda esa cuberta nas súas páxinas. Probablemente pouco máis que iso haxa que pedirlle á cuberta dun libro.
O conxunto resultante ofrece unha imaxe limpa da cuberta. Non hai ilustración: un xogo de marcos rectangulares, que delimitan áreas cunha lene gradación tonal dentro do branco, cun sombreado que incide na percepción de profundidade e de perspectiva, é o único acompañamento para o xogo que xa explicamos constitúen os elementos tipográficos. Sinxeleza, limpeza, claridade, minimalismo… un abafante protagonismo dos elementos textuais que, paradoxalmente, acadan ese protagonismo pese ó confuso ou fragmentario dos diferentes elementos. A simple xeometría das formas rectangulares, acompañada pola elección dunha tipografía da familia serifa (acorde con esa xeometría de liñas) ofrece unha cuberta que, cunha factura moderna, libre de excesos e equilibrada, chega a unha comuñón conceptual coa propia obra ó tempo que se presenta como unha perfecta invitación e carta de presentación do obxecto libro como tal.
